Bewaarde moedermelk onder de loep

Voorbereiden op bewaren

Baby's zijn kwetsbaar voor infecties, dus het veilig bewaren van moedermelk begint met een schone omgeving – vanaf het moment dat de melk wordt gekolfd. Voorafgaand aan het kolven moeten de handen grondig worden gewassen. De pomp zelf moet ook schoon zijn. En de bekers (en deksels) waarin de melk wordt bewaard moeten ook zijn gesteriliseerd.

De ouders moeten ook goed opletten welk type beker ze willen gebruiken. De beker moet van glas of hard kunststof (BPA-vrij) zijn gemaakt dat gecertificeerd is voor voedselgebruik, en met een deksel dat nauwkeurig afsluit. Voor het gemak kunnen ouders ook kiezen voor kant-en-klare gesteriliseerde bewaarzakjes voor moedermelk, die na gebruik worden weggegooid.

Ook de koelkast en vriezer moeten schoon zijn. Al het gemorste voedsel moet direct worden opgeveegd. Ook is het belangrijk om regelmatig schoon te maken. Gooi oud voedsel weg om kruisbesmetting te voorkomen en veeg oppervlakken af met een desinfecterend middel om de groei van listeria en andere bacteriën te verminderen.

Het heeft de voorkeur om melk in kleinere hoeveelheden te bewaren. Doe de beker ook niet helemaal vol als de melk wordt ingevroren, zodat de melk ruimte heeft om uit te zetten.

Goed labelen

Om bij te houden welke melk als eerste moet worden gebruikt, is het verstandig dat de ouders op elke beker of elk zakje met waterbestendige inkt de datum schrijven waarop de melk is gekolfd. Als de melk meegaat naar de kinderopvang, is het ook verstandig om de naam van de baby erbij te schrijven, zodat de melk niet verwisseld wordt met die van een ander kind.

Koelkast en vriezer

Na het kolven blijft moedermelk bij kamertemperatuur maximaal 4 uur goed. Maar voor het behoud van de voedingsstoffen is het het beste om de melk direct in de koelkast te zetten. In de koelkast kan de melk maximaal 5 dagen worden bewaard bij 4 °C of kouder. De bekers of zakjes kunnen beter niet in de deur van de koelkast worden bewaard, want telkens wanneer deze wordt geopend wordt de melk blootgesteld aan temperatuurwisselingen en aan licht. Dit kan ertoe leiden dat in water oplosbare vitaminen gaan oxideren.

In de vriezer kan moedermelk bij -18 °C of kouder gedurende 6 (en zelfs 12) maanden worden bewaard, maar langer bewaren kan een negatief effect hebben op de kwaliteit van de melk.

Indien nodig kan moedermelk ook in een koelbox tussen koelelementen worden bewaard, maar niet langer dan 1 dag. Vers gekolfde moedermelk kan worden toegevoegd aan melk die al is gekoeld of ingevroren. Maar daarbij is het belangrijk dat de nieuwe melk ook eerst wordt gekoeld, om te voorkomen dat de reeds gekoelde melk opwarmt.

De juiste temperatuur

Het is goed om ouders eraan te herinneren hoe ze die ideale temperaturen kunnen behouden. Open de deur niet te lang. Zorg dat de rubberen afdichting rond de deur schoon is en niet gebroken is of los zit. Laat gekookt voedsel ook eerst afkoelen op het aanrecht voordat het in de koelkast wordt gezet, om te voorkomen dat de temperatuur daarbinnen stijgt.

Omdat veel huishoudens hun koelkast en vriezer op een te hoge temperatuur hebben ingesteld, is het ook verstandig om op het bedieningspaneel de daadwerkelijke temperatuur te controleren. Als er geen bedieningspaneel is, of voor extra nauwkeurigheid, kan een afzonderlijke koelkast-/vriezerthermometer worden gebruikt.

Fabrikanten adviseren de thermometer gedurende de nacht in een glas water in de koelkast te plaatsen en de volgende morgen de temperatuur te controleren op het moment dat de koelkast voor het eerst wordt geopend.

Stop bij een vriezer de thermometer een nacht tussen het ingevroren voedsel. Pas vervolgens eventueel de instellingen aan om het ideale temperatuurbereik te bereiken. Om een oogje op de temperatuur te houden, kan de thermometer in de koelkast of vriezer worden gelaten, zodat ouders en verzorgers van week tot week kunnen controleren of alles nog goed is.

De voedingsstoffen in de melk behouden

Melk bewaren heeft invloed op de voedingsstoffen. De meeste moeders die borstvoeding geven, zullen afwisselen tussen rechtstreekse borstvoeding en gekolfde melk die korte tijd is bewaard. In dit geval is er geen reden om je zorgen te maken over verlies van voedingsstoffen. Dit is anders voor baby's die uitsluitend met bewaarde moedermelk worden gevoed, zoals te vroeg geboren baby's die met donormelk worden gevoed.

Uit onderzoek¹ blijkt dat de vitamine C in bewaarde moedermelk snel afbreekt. Moedermelk die slechts 24 uur in de koelkast is bewaard (of 1 maand is ingevroren) vertoonde een afname van 30% van het totale vitamine C-gehalte. Na 2 maanden in de vriezer was het vitamine C-gehalte met twee derde afgenomen.

Dit leidde ertoe dat de onderzoekers aanbevelen om het bewaren van moedermelk (op neonatale afdelingen) te beperken tot 24 uur in een koelkast en 1 maand in een vriezer. Als de melk langer moet worden bewaard, is het de moeite waard om te overwegen de baby vitamine C-supplementen toe te dienen. Uit een ander onderzoek² bleek dat na 7 dagen in de vriezer de macronutriënten van melk – vetten, eiwitten en lactose – en de energie-inhoud van de melk waren afgenomen. Maar zoals eerder genoemd, is dit geen probleem als de bewaarde melk wordt gebruikt in combinatie met directe borstvoeding.

Voorbereiden op gebruik

Het is niet verrassend dat baby's meestal de voorkeur geven aan het drinken van melk op of in de buurt van lichaamstemperatuur. Te warm is ook niet goed. In tegenstelling tot flesvoeding is "moedermelk een levende vloeistof"³ en kan verwarming tot boven de 80 °C ertoe leiden dat de gunstige eigenschappen verdwijnen. De North America Human Milk Banking Association (HMBANA) adviseert om moedermelk niet hoger dan 40 °C te verwarmen (lauw en dicht bij de lichaamstemperatuur).

Ingevroren melk dient gedurende de nacht in de koelkast te worden ontdooid. Een snellere manier om te ontdooien is met de babyflesverwarmer. Of ouders kunnen de bevroren melk in lauw water zetten – in dat geval is het belangrijk om de temperatuur te controleren voordat de melk voor het voeden wordt gebruikt. En doordat door bevriezen het vetbolmembraan kapot gaat, zal er bij ontdooide melk room naar boven komen drijven. Het is belangrijk om dit voorzichtig terug in de melk te roeren om te voorkomen dat het resterende vet aan de fles blijft plakken.

Na het ontdooien kan de moedermelk maximaal 24 uur in de koelkast worden bewaard, of gedurende 1-2 uur bij kamertemperatuur. Het mag na het ontdooien nooit opnieuw worden ingevroren. En als de baby zijn eerste flesje niet heeft leeggedronken, kan dit prima tot later worden bewaard, zolang de volgende voeding binnen 2 uur plaatsvindt.

Het magnetrondilemma

Voor ouders (en medewerkers op een kinderdagverblijf) die haast hebben, kan opwarmen met de magnetron een geweldige oplossing lijken, maar in het algemeen wordt dit afgeraden. Magnetrons kunnen vaak niet nauwkeurig worden ingesteld en ze verwarmen de melk ongelijkmatig. Dit kan resulteren in hete gedeelten die het mondje van de baby kunnen branden. En te veel verwarmen kan leiden tot verlies van voedingsstoffen en vet.

Aan de andere kant hebben onderzoekers ontdekt "dat moedermelk verwarmen in de magnetron mogelijk is zonder aanzienlijke verliezen aan onderzochte immunoglobulinen en voedingsstoffen, mits de uiteindelijke temperaturen beneden de 60 °C blijven."⁴

Bij gebrek aan andere opties is zeer zorgvuldig verwarmen in de magnetron dus mogelijk. Plaats de melk in een houder die magnetronbestendig is (zonder deksel) en stel de magnetron in op het laagste vermogen. Verwarm een paar seconden – een kleine portie melk wordt snel warm! – schud om de warmte te verspreiden en test de temperatuur. Verwarm indien nodig nog een paar seconden, schud en test de temperatuur opnieuw.