NL
EN
Museum
metalix

Metalix: baanbrekende innovatie tegen gevaarlijke straling

Zo’n honderd jaar geleden ontwikkelde Philips een baanbrekende innovatie die van grote betekenis was voor de medische wereld: de Metalix röntgenbuis. Met de innovatieve Metalix kreeg Philips een vooraanstaande positie in de medische wereld. 

De Metalix-röntgenbuis was veel veiliger dan andere röntgenbuizen. Een metalen mantel hield de ongewenste gevaarlijke verstrooiing van röntgenstraling tegen en liet alleen straling door via een kleine venstere aan de onderzijde. Een latere versie had bovendien bescherming tegen hoogspanning, waardoor artsen een mobiele versie ook bij patiënten thuis konden gebruiken. 

De innovatieve Metalix-röntgenbuis

De innovatieve Metalix-röntgenbuis, ca 1924-1925

Eerste octrooi


Vóór de komst van de Metalix produceerde Philips al eigen röntgenbuizen. Die activiteit kwam voort uit ontwikkelingswerk van het Natuurkundig Laboratorium, het NatLab. Dat begon met de reparatie van defecte röntgenbuizen op verzoek van Nederlandse radiologen, maar vanaf 1918 vervaardigde Philips deze zelf op kleine schaal en een jaar later kreeg het bedrijf het eerste octrooi op dit gebied. 

Straling


Zoals in die tijd gebruikelijk, waren het bolvormige glazen buizen zonder bescherming tegen straling. Een te lange blootstelling kon ernstige gevolgen hebben voor zowel medisch personeel als patiënten. De buis kon worden afgeschermd, maar dat maakte het hanteren van de apparatuur omslachtig. Bovendien werkte de buis op hoogspanning, wat ook de nodige gevaren met zich meebracht.

Metalen mantel


Een wetenschapper van het NatLab, Albert Bouwers, bracht daarin verandering. Tussen 1922 en 1924 ontwikkelde hij een nieuw type röntgenbuis die bescherming bood tegen zowel straling als hoogspanning. Bouwers maakte daarbij gebruik van een uitvinding uit 1922 van NatLab-directeur Gilles Holst voor het verbinden van glas en chroomijzer. Volgens overlevering kwam Holst op het idee na een bezoek aan de glasfabriek, waar glasblazers metalen blaaspijpen in het gloeiendhete glas doopten en vervolgens de glazen ballons voor gloeilampen vervaardigden.

Dr. Albert Bouwers van het Philips Natuurkundig Laboratorium

Dr. Albert Bouwers van het Philips Natuurkundig Laboratorium ontwikkelde met zijn team de Metalix-röntgenbuis, 1931

Meest geavanceerde product in de branch


De door Holst ontdekte techniek stelde Bouwers in staat een glazen cilinder te ontwerpen en daaraan in het midden een chroomijzeren ring luchtdicht vast te smelten. Hierdoor werd de buis compacter en kon bovendien de ontladingsruimte door lood  worden afgeschermd. De röntgenstraling kon alleen ontsnappen op de plek waar het nodig was: een klein venster aan de onderzijde. Een cilinder van kunststof omhulde het geheel en beveiligde zo doorslag van hoogspanning. Daarmee was de Metalix-buis het technisch meest geavanceerde product in de branche en werd Philips een geduchte concurrent in medische apparatuur. 

Rotalix


De opgedane kennis bij de ontwikkeling en vervaardiging van de Metalix vormde bovendien de basis voor latere ontwikkelingen, zoals de mobiele Metalix Junior die artsen thuis bij patiënten konden inzetten, de Oralix voor tandheelkundig gebruik en de Rotalix die organen beter in beeld bracht, eveneens een vinding van Bouwers. 

Brochure van de Metalix Portable 1928

Brochure van de Metalix Portable, 1928

RSNA reikt gouden Compton-erepenning uit


In december 1923 werd de nieuwe röntgenbuis voor het eerst gedemonstreerd tijdens een bijeenkomst van de British Institute of Radiology in Londen en zeer enthousiast ontvangen. De eerste versie kende echter kinderziekten, zodat Bouwers en zijn team de buis moesten aanpassen. De nieuwe versie werd een doorslaand succes.

In 1928 constateerde een bezoeker van het Internationaal Radiologisch Congres in Stockholm dat vrijwel alle deelnemers een Metalix in hun stand hadden staan. Ook in de V.S. was het enthousiasme groot. De Radiological Society of North America (RSNA) reikte in datzelfde jaar de gouden Compton-erepenning uit aan Albert Bouwers voor zijn bijzondere verdiensten. Vermeldenswaard is ook dat de eerste vestiging van Philips in de Verenigde Staten (1933) de ‘Philips Metalix Corporation’ was in Mount Vernon, New York. 

Investering


Ondanks het succes van de Metalix was de röntgenactiviteit in de eerste jaren nog geen winstgevende activiteit door de hoge investeringen in ontwikkeling en fabricage. Bovendien ontbrak de nodige verkoopervaring op röntgengebied. Dat het bedrijf toch hiermee doorging, lag voor een groot deel aan het enthousiasme van Anton Philips. In de jaren ’20 zei hij “dat wij nu moeten doorzetten en er maar even wat geld tegenaan moeten gooien.” De nieuwe activiteiten in röntgen versterkten het prestige en de positie van het bedrijf als vooraanstaande technologische onderneming.

Tuberculose


Bovendien hechtte Anton Philips groot belang aan het bevorderen van de volksgezondheid en de bestrijding van de gevreesde longziekte tuberculose in de jaren ’30 en ‘40. De Medische Dienst van Philips en de gebruikte Metalix-röntgenbuizen speelden daarin een essentiële rol.

Medewerkers en hun gezinsleden en later ook alle inwoners van Eindhoven werden gescreend op tbc. Ze namen plaats achter een scherm waarop de arts snel kon zien of de longen waren aangetast. Alleen wanneer verdachte plekken in een vroeg stadium werden geconstateerd, was genezing mogelijk. De resultaten bleven niet uit: in Eindhoven waren maar liefst tweederde minder dodelijke tbc-slachtoffers dan in andere Nederlandse steden. Een mooi voorbeeld van sociaal ondernemerschap en ‘improving people’s lives with meaningful innovations’.

Het doorlichten van personeel in de strijd tegen tuberculose

Het doorlichten van personeel in de strijd tegen tuberculose, Philips Medische Dienst, 1948

Tekst geschreven door Sergio Derks
Copyright: Koninklijke Philips N.V. / Philips Company Archives.

Literatuur: I.J. Blanken, Geschiedenis van Philips Electronics N.V., deel III, Leiden 1992; Jan Hofman, The art of medical imaging, Eindhoven 2010 

Toegankelijkheid

Het Philips Museum is toegankelijk voor rolstoel en scootmobiel.

Geleidehonden toegestaan

Stichting tot Behoud van Historische Philips-producten (SBHP)

Voor het afgeven van oude Philips-producten kun je terecht bij de Stichting tot Behoud van Historische Philips-producten (SBHP) via www.philips-historische-producten.nl of mail naar sbhp@kpnmail.nl.
Historische foto’s, brieven, documenten en brochures van Philips kun je doneren aan ons museum.

Contact

Philips Museum
Emmasingel 31

5611 AZ Eindhoven


Algemeen receptie Philips Museum:
+31 (0)40 235 90 30
info-museum@philips.com


Boekingen en Sales:
+31 (0)6 – 29 12 30 86
boekingen-museum@philips.com

You are about to visit a Philips global content page

Continue

U kunt onze website het beste bekijken met de nieuwste versie van Microsoft Edge, Google Chrome of Firefox.