Innovation that matters to you

Hoe scanners van Philips Pompeï weer tot leven brachten

Technologie inzetten om geheimen uit het verleden te ontraadselen

As, stenen en dodelijke gassen werden tot 33 kilometer hoog de lucht in geblazen; per seconde regende anderhalf miljoen ton pyroclastisch materiaal neer; duizenden mensen werden verpletterd en begraven onder metershoog puin; twee steden werden volledig van de kaart geveegd.

 

Iedereen weet wat er gebeurde toen de Vesuvius in het jaar 79 uitbarstte boven Herculaneum en Pompeï.


Althans – iedereen denkt het te weten.

Want hoewel de verhalen over de gebeurtenis zelf ontegenzeggelijk waar zijn, kennen we natuurlijk niet de verhalen van degenen die bij de uitbarsting omkwamen. In de loop der eeuwen, naarmate de ramp tot de verbeelding van het publiek en de wetenschap bleef spreken, zijn de verhalen en levens van de slachtoffers gereconstrueerd, ingevuld, aangedikt en opgeblazen totdat ze niet meer dan schimmige mythes waren van mensen die in werkelijkheid zo niet bestonden.

 

In de dertig jaar dat ik als archeoloog in Pompeï actief ben, is dat iets dat me altijd dwars heeft gezeten en dat ik graag recht wilde zetten. Deze droom kon vorig jaar eindelijk worden verwezenlijkt toen – in het kader van het zeer ambitieuze Great Pompeii Project (een poging om heel Pompeï te herstellen) – de archeologische toezichthouder voor Pompeï, Herculaneum en Stabia het Pompeii Cast Restoration Project introduceerde, waarbij 86 gipsafgietsels werden gerestaureerd die archeoloog Giuseppe Fiorelli oorspronkelijk in 1863 had gemaakt.

 

Fiorelli was bezig om Pompeï uit te graven toen hij zich realiseerde dat de lagen puimsteen en as als isoleerlaag hadden gefunctioneerd – ze hadden de lichamen van de slachtoffers omsloten en waren vervolgens uitgehard. Daardoor bleven ze intact terwijl de lichamen erin vergingen. Door gips te gieten in de holtes die waren overgebleven – en die nu alleen nog botten bevatten – kon Fiorelli perfecte afgietsels creëren van de lichamen in de positie waarin ze zich op het moment van overlijden bevonden.

 

Doordat de afgietsels in de 150 jaar nadien onvermijdelijkerwijs achteruit zijn gegaan, hebben experts die aan het project meewerkten maandenlang gewerkt aan het nauwkeurig herstellen ervan. Vervolgens werden de afgietsels voorzichtig op speciale stretchers van het uitgestrekte restauratieterrein afgedragen en naar een provisorische onderzoekstent gebracht. Daarin stonden dr. Giovanni Babino – een gekwalificeerd radioloog – en een ‘16-slice’ SpA Healthcare CT-scanner van Philips klaar om de afgietsels te scannen.

 

Dat was een ingrijpende gebeurtenis, zowel voor mij persoonlijk als voor de archeologie in algemene zin. Hiervoor waren alle botten die voor onderzoek beschikbaar waren in slechte staat: bij de eerste opgravingen waren ze beschadigd door overenthousiaste opgravers, later werden ze aan verwaarlozing onderhevig. Sommige botten werden zelfs als illustratiemateriaal aan bezoekende hoogwaardigheidsbekleders gegeven, waarna ze in grote, lukrake hopen in een magazijn terecht kwamen. Derhalve was mijn onderzoek veelal gebaseerd op groepen botten – linker en rechter bekkenhelften, linker en rechter dijbenen – in plaats van op individuele skeletten. Hoewel hiermee wel statistisch onderzoek naar leeftijd op moment van overlijden, geslacht, algehele gezondheid, ziektegeschiedenis en populatiekarakteristieken van elk botmonster mogelijk was, kon ik – voordat de afgietsels gescand werden – mijn aannames hierover niet verifiëren en kon ik geen completer beeld construeren.

Het zal geen verrassing zijn dat het niet eenvoudig was om de afgietsels in de scanner te krijgen. CT‑scanners zijn ontworpen voor mensen die netjes met hun armen langs hun zij en hun benen naast elkaar liggen, en hebben een opening die maar 70 cm in doorsnee is. Zo lagen de slachtoffers van de ramp in Pompeï er natuurlijk niet bij toen ze stierven; velen kwamen om in de houding waarin ze neervielen, in paniek en met verwrongen lichaam, de ledematen uitgestrekt om zich tegen de hitte en het puin te beschermen. Een aantal afgietsels paste dus maar gedeeltelijk in de scanner. Tot onze verrassing ontdekten we dat in sommige afgietsels – met name de afgietsels die in de 19de en begin 20ste eeuw waren gemaakt – een aantal botten ontbrak, vermoedelijk meegenomen door restaurateurs voordat de afgietsels werden gemaakt.

 

Maar er viel nog genoeg te zien. Voordat de scanner terug moest naar het Sorrento-ziekenhuis – dat hem aan ons had uitgeleend – onderzochten we achttien afgietsels (waaronder een hond en een varken) en konden zo revolutionaire nieuwe informatie verzamelen. Zo werden mijn ideeën bevestigd over de algehele gezondheid en het algemene ziektebeeld van de mensen die toen leefden; we zagen dat de tanden van veel slachtoffers in goede staat waren, ondanks een enkele tandvleesaandoening. Dat geeft aan dat de mensen toen erg weinig suiker aten in vergelijking met nu. We konden zelfs de contouren van de kleding zien die de slachtoffers hadden gedragen, bijvoorbeeld hoe een jongen zijn tuniek had gedrapeerd en om zijn middel had gegespt.

Deze bevindingen verschaften ons niet alleen een duidelijker beeld van het verleden, maar leverden ook een innovatief nieuw proces op voor de archeologie. Maar het belangrijkste is dat ze de slachtoffers van Pompeï een deel van hun geschiedenis hebben teruggegeven.

 

Klik hier als u meer wilt lezen over de bijdrage van Philips in Pompeï.

 

 

Wil je op de hoogte blijven van al het nieuws, achtergrondverhalen, interviews en productinnovaties op het gebied van gezondheidszorg? Bezoek dan Medisch Perspectief.

 

Wij geloven dat er altijd een manier is om het leven te verbeteren. Daarom ontwikkelen we zinvolle innovaties voor elke fase in je leven. Ontdek meer via philips.nl/innovationandyou

Dr. Estelle Lazer

Archeologe

Estelle Lazer is buitengewoon onderzoeker Antieke Geschiedenis aan de Universiteit van Sydney. Ze doceerde archeologie, anatomie en fysieke antropologie aan de Universiteit van Sydney, de Universiteit van Nieuw-Zuid-Wales en de Sydney University of Technology. Haar onderzoeksgebieden omvatten forensische archeologie, antarctische archeologie en het beheer van cultureel erfgoed. Dr. Lazer heeft vele seizoenen veldwerk verricht aan menselijke skeletresten in Pompeï. In haar huidige onderzoeksproject maakt ze gebruik van CT-scans en röntgenanalyse om meer inzicht te verkrijgen in de menselijke resten die bewaard zijn gebleven in de afgietsels van de slachtoffers van Pompeï.

Gerelateerde artikelen

De menselijke conditie verbeteren via gezondheids-technologie

De menselijke conditie verbeteren via gezondheids-technologie

Innovatie: De drijvende kracht achter de veranderende gezondheidsketen

Innovatie: De drijvende kracht achter de veranderende gezondheidsketen