Fabiano Cavalcante wint Ziedses de Plantes-prijs 2024 voor meta-analyse naar beroertebehandeling

Acute ischemische beroerte wordt veroorzaakt door de blokkade van een of meer slagaders die bloed naar de hersenen voeren, meestal door een bloedstolsel (trombus). Dit is een belangrijke oorzaak van invaliditeit en sterfte wereldwijd. Richtlijnen bevelen aan dat alle in aanmerking komende patiënten behandeld moeten worden met intraveneuze alteplase, een medicijn dat bloedstolsels oplost. Hoewel dit medicijn revolutionair was toen het werd geïntroduceerd, heeft het een beperkte effectiviteit bij grote stolsels en kan het leiden tot ernstige bijwerkingen zoals intracraniale bloedingen.

“In de jaren 90 werd het medicijn alteplase goedgekeurd als de eerste effectieve behandeling voor beroertes. Er is geen twijfel dat deze behandeling effectief is bij de algemene beroertepopulatie”, zegt Cavalcante. In 2015 veranderde de beroertebehandeling met de introductie van endovasculaire behandeling, een minimaal invasieve medische procedure om bloedvaten van binnenuit te behandelen. “Er zijn dus twee behandelingen mogelijk en we weten niet of deze behandelingen elkaar helpen. Dus voor patiënten die direct naar centra gaan die endovasculaire behandeling kunnen uitvoeren, moeten we dan nog steeds intraveneuze alteplase toedienen? Is het geven van beide behandelingen beter? En als we het geven, helpt het dan of schaadt het de patiënt?”, zegt Cavalcante over de reden voor het onderzoek.

Het onderzoek richtte zich op de behandeling van acute ischemische beroerte en onderzoekt de effectiviteit van endovasculaire behandeling met of zonder intraveneuze alteplase. Hij en zijn team combineerden de datasets van zes klinische onderzoeken in China, Japan, Europa en Australië/Zuid-Oost Azië in de IRIS-samenwerking. Cavalcante: “Door deze datasets te combineren, kregen we een onderzoekspopulatie van meer dan tweeduizend patiënten. Zo konden we onderzoeken op individueel deelnemersniveau met betere statistische precisie.”

Is het voorschrijven van intraveneuze alteplase nog steeds nodig voor patiënten die direct endovasculaire behandeling kunnen ontvangen? “Misschien verschilt dat van patiënt tot patiënt en van situatie tot situatie”, zegt Cavalcante. Het onderzoek suggereert dat het belangrijk is om te kijken naar een gepersonaliseerde benadering voor de behandeling van acute ischemische beroertes. “Artsen moeten mogelijk patiëntspecifieke factoren in overweging nemen bij het beslissen of alteplase moet worden gebruikt naast endovasculaire behandeling.” De onderzoeksgroep onderzoekt meerdere wegen van vervolgonderzoek, bijvoorbeeld om te onderzoeken welke patiënten wel of geen alteplase moeten krijgen.

Een groep van bijzonder belang zijn patiënten met een laesie in de halsslagader (bijvoorbeeld cholesterolplaques). Deze laesies worden soms behandeld tijdens de endovasculaire procedure en wanneer dat gebeurt zijn extra medicijnen nodig. In combinatie met alteplase zouden deze medicijnen het risico op bloedingen kunnen verhogen en daarom was er twijfel binnen de beroertegemeenschap over of alteplase aan deze patiënten moet worden gegeven of dat ze direct naar de endovasculaire behandeling moeten gaan. Het onderzoek naar dit onderwerp door Cavalcante en de IRIS-samenwerking heeft interessante resultaten opgeleverd over de effectiviteit en veiligheid van alteplase vóór endovasculaire behandeling voor deze patiënten.

De meta-analyse leverde Cavalcante de Ziedses des Plantes-prijs 2024 op, wat hem natuurlijk trots maakt. En hij vindt het een grote verantwoordelijkheid omdat hij er samen met een grote groep mensen aan werkte. “We kunnen natuurlijk meer doen met een grote groep slimme mensen van over de hele wereld. Dit resultaat laat zien dat samenwerking in onderzoek erg belangrijk is. Ik sta echt versteld van hoeveel we samen hebben bereikt. Dit maakt de lange nachten en de stress meer dan waard”, zegt hij trots.

Elk jaar reiken de Nederlandse Vereniging voor Interventie Radiologie (NVIR) en Philips de Ziedses des Plantes-prijs uit. De prijs is vernoemd naar prof. dr. B.G. Ziedses des Plantes, een van de grootste pioniers op het gebied van radiologie en uitvinder van de planigrafie, waarmee hij de weg vrijmaakte voor de ontwikkeling van CT en MRI. Met deze prijs wil Philips de innovatie in het vakgebied belonen en stimuleren. De prijswinnaars van dit jaar zijn Pim Hendriks (LUMC) en Fabiano Cavalcante (AUMC).