Hart- en vaatziekten: de volksziekte die de zorg doet piepen en kraken

‘Ik ben nu vijftien jaar cardioloog en heb de druk op de zorg in al die jaren zien toenemen’, zegt Annemien van den Bosch, cardioloog in het Erasmus MC. ‘Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke reden voor ziekenhuisopnames. Wachttijden voor poliklinische controles worden langer en ook de spoedeisende hulp wordt meer belast. We zijn hier ook dagelijks op zoek naar bedden. Niet omdat er geen bedden zijn, maar wél omdat er geen verpleging is om die bedden te kunnen gebruiken. Het systeem piept en kraakt.’

Niet alleen hebben méér mensen hart- en vaatproblemen, de problemen zijn in de loop der jaren ook nog eens complexer geworden. Van den Bosch: ‘Patiënten lijden vaak ook aan nierfalen, suikerziekte, ritmestoornissen, hartfalen, noem maar op. Ze hebben meestal meer dan één probleem. Aan een acute aandoening als een hartinfarct ging je vroeger vaak dood. Vandaag kunnen we deze uitstekend behandelen. Wat overblijft zijn chronische hartaandoeningen. En we hebben eenvoudigweg te weinig verplegend personeel om al het werk aan te kunnen.’

Precies dat – het verbeteren van de leefomgeving – is waar de Hartstichting zich voor inzet. ‘Het tijdperk van preventie is aangebroken. Als we niets doen, zijn er over tien jaar weer minimaal één miljoen extra hart- en vaatpatiënten bijgekomen. We moeten er alles aan doen om ervoor te zorgen dat aan de voorkant het aantal patiënten minder hard groeit. En er zijn wel degelijk knoppen om aan te draaien. Neem alleen al het aanbod in supermarkten. Tachtig procent van de voedingsmiddelen in supermarkten is ongezond omdat ze veelal bewerkt zijn of te veel suiker bevatten. Een suikertaks kan dan behulpzaam zijn.’

Bij het voorkomen en behandelen van hart- en vaataandoeningen is het meten van variabelen als bloeddruk, gewicht, cholesterol, suikergehalte en hartritme van groot belang. ‘Know your numbers’, zegt Snijder. ‘Als je weet dat je waarden uit de pas lopen, kun je op tijd bijsturen. En dat meten hoeft niet plaats te vinden in een ziekenhuis. Daarom onderzoeken we nu of we in het hele land zogenaamde checkpunten kunnen inrichten waar mensen snel hun waarden kunnen laten meten.’

De ontwikkeling van technologie staat niet stil. ‘Dit zorggebied heeft al lange tijd onze focus omdat het een hele grote groep mensen betreft en technologie in veel opzichten het leven van een zorgverlener en de patiënt makkelijker kan maken’, zegt Léon Kempeneers, managing director Philips Benelux. ‘Ik spreek veel zorgbestuurders en het nummer één onderwerp waar ze ‘s nachts wakker van liggen is het personeelstekort. Technologie kan hier echt aan bijdragen.’

De ‘ePatch’ is daar een voorbeeld van. Kempeneers: ‘Dit is een klein apparaatje dat op de huid kan worden geplakt en dat tot wel veertien dagen continu ECG-data van hoge kwaliteit levert. De drager ervan kan er ook gewoon mee douchen. De analyse van de ePatch vindt plaats met behulp van AI-software die speciaal hiervoor is geschreven en in afstemming met cardiologen ook steeds wordt verbeterd. De ECG-analyserapporten kunnen dan ook snel en op maat worden geleverd aan de arts.’ Van den Bosch: ‘Een innovatie als deze levert niet alleen comfort en tijdwinst op, maar ook verwachten we dat de data – maar dat moet nog onderzocht worden – waarschijnlijk vollediger en beter bruikbaar zullen zijn. Want als patiënten minder problemen ervaren met het dragen van zo’n apparaatje, houden ze deze waarschijnlijk ook langer om, waarmee de verwachting is dat de data accurater zijn en onregelmatigheden beter opgespoord kunnen worden.’

Van den Bosch en Snijder juichen technologische ontwikkelingen toe. Snijder: ‘Technologie helpt ons bij het voorkomen van hart- en vaatziekten of het verergeren ervan. Hierdoor kunnen we een ziekenhuisbed vrij maken voor mensen die deze écht nodig hebben.’ Van den Bosch: ‘We moeten hier echt op inzetten: kleine handige devices die mensen zelf kunnen gebruiken en die ons artsen veel informatie geven, en high end apparatuur als betere MRI-scanners en echocardiografie om snellere en betere diagnoses te kunnen maken met minder personeel.’

Van den Bosch maakt zelf ook dankbaar gebruik van nieuwe technologie. ‘Zelf maak ik bijvoorbeeld gebruik van dicteersoftware om aantekeningen te maken. Dat gaat razendsnel. Er zijn nu ontwikkelingen om een speaker in de spreekkamer te installeren die mijn gesprek met een patiënt vastlegt en daar meteen een samenvatting van maakt. Ook dat scheelt een hoop werk. Bovendien wordt zo’n samenvatting objectiever dan wanneer ik deze zelf zou maken.’

‘Het is belangrijk dat we de krachten bundelen: specialisten, technici, overheden en organisaties zoals de onze. Alleen als we samenwerken kunnen we het probleem beter behapbaar houden’, zegt Snijder. ‘Alle ketenpartijen moeten een hoger doel voor ogen houden, namelijk het toegankelijk, betaalbaar en solidair houden van de zorg’, voegt Kempeneers hieraan toe. ‘Daarbij is het soms nodig dat we over onze eigen schaduw durven stappen en het grotere belang laten prevaleren boven het eigenbelang.’

Per jaar worden ruim 17.000 mensen buiten het ziekenhuis getroffen door een hartstilstand, volgens de Hartstichting. Dat gebeurt vooral in en rond het huis. Omdat elke seconde telt bij een hartstilstand, kan een AED in de buurt de overlevingskans vergroten. Met behulp van het crowdfunding platform BuurtAED.nl, een initiatief van de Hartstichting en Philips, kunnen buurtbewoners samen geld inzamelen om een AED aan te schaffen voor in de woonwijk. Zo kunnen levens worden gered.