Het piramidemodel als mogelijke oplossing voor hoge werkdruk in de zorg

Hoe technologie de verpleegkundige-patiënt-ratio kan optimaliseren

We willen u graag informeren en inspireren, dus meld u aan wij houden u op de hoogte van de laatste Medisch Perspectief artikelen.

De zorg staat voor een enorme uitdaging: de werkdruk verlagen terwijl de vraag sterk stijgt. Dat lukt alleen als we de zorg anders organiseren, bepleit Murk Westerterp, head of Connected Care Benelux. 

 

Achteraf zou je kunnen zeggen dat het zorgsysteem in het heetst van de coronastrijd best even een krachttoer heeft moeten leveren. Wekenlang was het erop of eronder; hebben we straks nog wel genoeg IC-capaciteit om zorg te verlenen aan het groeiende aantal COVID-19 patiënten? 

 

Die opschudding heeft ervoor gezorgd dat we, meer dan ooit, zijn gaan nadenken over hoe we de zorg in de toekomst willen inrichten. Bestaande problemen werden zichtbaar door de overbelasting op het zorgsysteem. Er ontstonden barstjes in het zorgsysteem, omdat de capaciteit schaars werd. Het capaciteitsprobleem zal mogelijk in de toekomst nog voor veel grotere problemen zorgen, met als gevolg (nog) meer werkdruk voor zorgverleners. 

 

Tenminste, als we de zorg niet anders gaan organiseren.

Gemiddelde leestijd: 
4-6 minuten

De uitdaging

Laten we eerst eens kijken naar de omvang van de uitdaging. Twee jaar geleden nog becijferde het CBS samen met het RIVM dat we in 2040 een tekort hebben van 170.000 ziekenhuismedewerkers (Bron: Whitepaper ‘Digitale ziekenhuiszorg’). Het gevolg: hoge werkdruk voor zorgmedewerkers en lange wachtlijsten voor patiënten. Bijna 44 procent van de werknemers in de zorg- en welzijnssector ervaart een hoge tot zeer hoge werkdruk (Bron: CBS). In 2018 overschreden de wachttijden voor diagnostiek en behandeling in het ziekenhuis al de afgesproken normen in respectievelijk 21% en 24% van de gevallen. (Bron: Whitepaper ‘Digitale ziekenhuiszorg’).
Martijn Franken, klinisch fysicus (L) en Marcel Swijnenburg, Zorgmanager bij Bravis ziekenhuis. Foto: Frank van Beek

Productiviteitsparadox

Maar hoe zit het dan met de digitalisering van de zorg? Kunnen artsen en verpleegkundigen efficiënter werken dankzij nieuwe technologieën en dus meer werk verzetten met dezelfde mensen?

 

Het antwoord op die vraag is niet eenvoudig. Maar als we kijken naar de periode sinds midden jaren negentig, dan is het antwoord ‘vooralsnog niet’. Cijfers van het CBS laten zien dat de geneeskundige zorg sinds 1995 relatief snel is gedigitaliseerd ten opzichte van andere sectoren, maar dat de productiviteitsstijging achterblijft.

Martijn Franken, klinisch fysicus (L) en Marcel Swijnenburg, Zorgmanager bij Bravis ziekenhuis. Foto: Frank van Beek
Dit fenomeen zou je ook wel een productiviteitsparadox kunnen noemen; er is veel geïnvesteerd in IT, maar de zorg is er nauwelijks efficiënter door gaan werken. Toch verwacht ik dat technologische oplossingen de komende jaren een belangrijke rol gaan spelen in het opvangen van het personeelstekort in de zorg. En dan heb ik het niet over robots aan het bed; er is een logische en eenvoudige manier om in de zorg meer te doen met minder (mensen), namelijk het optimaliseren van de inzet van de middelen in de zorg om de werkdruk te verlagen.
Technologische oplossingen gaan de komende jaren een belangrijke rol spelen in het opvangen van het personeelstekort in de zorg. En dan heb ik het niet over robots aan het bed; er is een logische en eenvoudige manier om in de zorg meer te doen met minder (mensen).

Murk Westerterp

Head of Connected Care Philips Benelux

De verpleegkundige-patiënt-ratio

Het een en ander wordt duidelijk als je inzoomt op de verpleegkundige-patiënt-ratio in verschillende zorgscenario’s, of ‘zorgzwaartes’. Een patiënt kan worden opgenomen op de IC, in een medium care bed, op een standaard verpleegafdeling, of thuis verpleegd met monitoring op afstand. Tot slot kunnen patiënten met een chronische aandoening gevolgd worden op afstand of aan zelfmanagement doen.

 

En dat zijn nog niet alle niveaus, maar belangrijk is het om te weten dat zorg kan worden onderverdeeld in verschillende categorieën op basis van de behoefte aan klinische zorg, elk met hun eigen ratio van verpleegkundigen ten opzichte van de patiënt (Bron: Nightingale: ‘Nurse to patient ratio through patient’s continuum of care in the Hospital’). Nightingale stelt het volgende over het verbinden van patiënten en zorgverleners met behulp van draadloze technologie:

 

  • Op een IC is er één verpleegkundige per patiënt, dus 1:1
  • Op een medium-care afdeling worden dat tot 2 tot 3 patiënten, of 1:2-3
  • Op een standaard verpleegafdeling ligt de patiënt-verpleegkundige -ratio tussen de 1:7 en 1:15

 

En dan zijn er nog mogelijkheden om zorg op afstand te leveren. De exacte ratio’s zijn niet bekend, maar onze schattingen lopen uiteen van 64:1 (als een patiënt thuis wordt verzorgd met monitoring vanuit de zorg) tot 100.000:1 voor patiënten die zelf hun eigen gezondheid monitoren (zelfmanagement). 

Martijn Franken, klinisch fysicus (L) en Marcel Swijnenburg, Zorgmanager bij Bravis ziekenhuis. Foto: Frank van Beek
Deze ratio’s maken duidelijk dat er verschillende lagen bestaan in de zorg met elk hun eigen intensiteit en behoefte aan technologische ondersteuning. En dat we de werkdruk in de zorg aanzienlijk kunnen verlichten als patiënten ondersteund door technologie sneller naar een lager niveau in de piramide kunnen.

Het coronaeffect

Volgens pre-coronaschattingen hebben we over twintig jaar een tekort van bijna 170.000 ziekenhuismedewerkers in Nederland (Bron: Whitepaper ‘Digitale ziekenhuiszorg’). Hoe groot het effect van corona gaat zijn is nu nog niet duidelijk, maar de verwachting is wel dat de vraag naar zorgmedewerkers de komende tijd alleen maar groter gaat worden; zeker met de beoogde uitbreiding van 1.150 naar 1.700 Intensive Care-bedden. Dit betekent dat er door corona - bij ongewijzigd beleid - een ratio zal ontstaan van één verpleegkundige op drie of vier patiënten (bron: Nederlandse Vereniging voor Intensive Care). 

 

Het model hierboven laat zien hoe we deze uitdaging aan kunnen; ervoor zorgen dat patiënten veilig, met oog voor de werkdruk voor verpleegkundigen, sneller naar een lager niveau in de piramide kunnen. Elke patiënt die een laagje naar onder kan, levert een lagere personeelsbelasting op in het ziekenhuis. Dit is in lijn met het Virtueel Zorgcentrum, een concept dat voorbij alle zichtbare en onzichtbare muren in de zorg kan reiken - denk bijvoorbeeld aan patiënten die thuis kunnen herstellen van een operatie dankzij thuismonitoring.

 

Om dit voor elkaar te krijgen, is het vooral van belang dat we patiënten kunnen begeleiden en bewaken over de gehele zorgketen: van continu bewaken op de IC, tot patiënten die zichzelf thuis monitoren via zelfmanagement

 

Daarvoor zijn er, naar onze mening, twee veranderingen nodig: 

 

  1. Geïntegreerde software over de zorgketen: er zijn oplossingen nodig om zorgaanbieders over de gehele keten patiëntgegevens te laten delen, natuurlijk alleen met toestemming van de patiënt. Dit kan slimme software zijn op de IC’s om met behulp van Artificial Intelligence een ontslagbeslissing te ondersteunen, maar ook slimme software waarmee alle zorgverleners in de regio kunnen samenwerken in het netwerk; denk aan huisartsen, VTT, ziekenhuizen en GGD’s. Hoe beter de keten georganiseerd is, des te beter we ervoor kunnen zorgen dat patiënten een stapje naar onder kunnen maken in de piramide (wat dus weer een verlaging van de werkdruk in de zorg oplevert).  
  2. Mensen de mogelijkheden geven om meer voor zichzelf te zorgen: om de onderkant van de piramide te versterken is het van het grootste belang om mensen inzicht te geven in hun dossier via persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO’s). Hiermee kunnen zij sneller naar huis of langer thuisblijven en op een afstand worden gemonitord via e-health-oplossingen, zoals nu al gebeurt in het Gelderse ziekenhuis Rijnstate. Ziekenhuizen kunnen zo capaciteit vrijmaken om achterstanden weg te werken. Een mooie eerste stap hierin is het mogelijk maken van het delen van patiëntgegevens tussen zorgverleners onderling. E-health kan leiden tot een afname van de werkdruk als de randvoorwaarden goed zijn. Uit het onderzoek ‘eHealth-monitor 2019’ blijkt dat zorgverleners de noodzaak inzien om zorgprocessen opnieuw te gaan vormgeven en inrichten met behulp van e-health. Op die manier krijgen patiënten meer zeggenschap over hun eigen gezondheid (Bron: eHealth-monitor 2019).

 

Binnen de IC zien we daarnaast dat technologie eraan bij kan dragen dat intensivisten en IC-verpleegkundigen meer kunnen doen met dezelfde middelen. Zo is er in Nederland een netwerk IC oplossing beschikbaar voor ziekenhuizen. Via acute of IC-zorg op afstand kunnen patiënten op een IC-afdeling op afstand worden gemonitord, afdeling onafhankelijk van locatie. Op deze manier kunnen we zorgverleners helpen om hoogwaardige gezondheidszorg te blijven bieden aan patiënten, ook als de capaciteit van het zorgsysteem onder druk staat.

Geen vergezicht, maar een realistisch scenario

De technologieën om samen te werken en zorg op afstand mogelijk te maken zijn natuurlijk niet nieuw. Maar door de coronacrisis zijn ze actueler dan ooit, omdat weer eens duidelijk is geworden hoe groot de uitdaging is waar we de komende jaren mee te maken krijgen; het bereiken van de grenzen van de zorgcapaciteit is geen luchtkasteel, maar een realistisch scenario. Alle technologische oplossingen die noodzakelijk zijn om netwerkzorg te realiseren en dus de werkdruk te verlagen zijn op dit moment al beschikbaar. 
Het bereiken van de grenzen van de zorgcapaciteit is geen luchtkasteel, maar een realistisch scenario. Alle technologische oplossingen die noodzakelijk zijn om netwerkzorg te realiseren en dus de werkdruk te verlagen zijn op dit moment al beschikbaar.

Gelukkig hebben we ook iets van deze crisis geleerd en dat is hoe snel er kan worden omgeschakeld naar digitale vormen van zorg. Videobellen met een arts was een paar maanden geleden nog een pilot, nu het nieuwe normaal. Als we e-health, ofwel zorg op afstand, nu ook onderdeel maken van het nieuwe normaal, dan zijn we al een heel eind op weg naar een permanente oplossing om ervoor te zorgen dat we ook over vijf, tien of twintig jaar nog genoeg zorgpersoneel en bedden hebben om aan de groeiende vraag te voldoen – en, het allerbelangrijkst, dat de kwaliteit van zorg beheersbaar is gebleven.
DIM approval nummer: 18090-00044221

Neem contact met ons op


Hoe kan technologie uw ziekenhuis helpen om de werkdruk te verlagen? Wij denken graag met u mee.

 
Altijd op de hoogte van het laatste nieuws op het gebied van gezondheidszorg? Meld u gratis aan voor de Medisch Perspectief nieuwsbrief.

Contactinformatie

* Dit veld is verplicht
*

Contactgegevens

*
*
*

Bedrijfsgegevens

*
*
*

Philips waardeert en respecteert uw privacy. Voor meer informatie over ons privacybeleid kunt u terecht op
*

Contactinformatie

* Dit veld is verplicht
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Door uw reden voor contact op te geven, kunnen wij u beter van dienst zijn.
We work with partners and distributors who may contact you about this Philips product on our behalf.
*
*

Final CEE consent