Aanpak van kanker draait om een beter beeld

Antoni van Leeuwenhoek investeert in de modernste technologie

In het staartje van 2014 tekent het in kanker gespecialiseerde Antoni van Leeuwenhoek voor gloednieuwe technologieën die helpen om kanker gepersonaliseerd aan te pakken. Onder meer een digitale PET/CT, een MRI, een hybride OK en healthcare informatics voor diagnostiek en interventieondersteuning. De hybride OK heeft twee sleutelfiguren in deze deal dicht bij elkaar gebracht: Theo Ruers, professor chirurgische oncologie, en Marcel Stokkel, hoofd nucleaire geneeskunde. En het sleutelwoord is: beeld.
"Wij willen net zo goed als Google Earth in de achtertuin kunnen kijken en zelfs ook nog de varens zien staan. We willen beter geïnformeerd zijn over iemands ziekte."

Sinds 2011 hebben Antoni van Leeuwenhoek en Philips een Master Research Agreement. Voor Theo Ruers wordt deze overeenkomst gedragen door een visie op waar het met de chirurgische oncologie naartoe moet. Daar spelen Philips en apparatuur een belangrijk rol in. Ruers: “Bij 80% van de patiënten die we opereren, kunnen we de tumor heel goed vinden. Hij ziet eruit als een knikker in een spons en die knikker is gemakkelijk te zien of te voelen tijdens een operatie. Maar in 20% van de gevallen is de tumor een spons in een spons. Die is slecht te vinden en dus ook moeilijk te verwijderen. Hiervoor gaan we de image guided chirurgie verder ontwikkelen. We willen op een beeldscherm exact zien of we met ons mes bij de tumor zitten. Dan kunnen we hem veel beter en ook radicaler verwijderen.”

 

Minder dan 2 mm

Marcel Stokkel heeft ook duidelijk voor ogen waar hij de ontwikkeling van PET naartoe wil brengen. “Ons instituut wil altijd de allerbeste apparatuur hebben. De eerste PET-scanner met de time of flight-optie kwam hier naar binnen gereden. Totdat we die scanner hadden, konden we afwijkingen zien van 1 centimeter. Nou, die voelt een chirurg met z’n blote handen. Met de time of flight-optie is het nu mogelijk om afwijkingen van 4 tot 5 millimeter in beeld te brengen. Met PET heb je een fysische limiet van 2 mm. Kleinere afwijkingen kunnen we dus nooit opsporen, maar ik zou die 2 mm verschil graag willen overbruggen. Daarmee kun je tot het niveau van micrometastasen gaan.”

 

Met de digitale PET/CT-scanner heeft Marcel Stokkel de Europese primeur. Stokkel: “Dit is het eerste digitale PET/CT-systeem. Het gebruikt een heel andere techniek om activiteit te detecteren. Dat betekent dat we met veel minder activiteit hetzelfde zien. Daardoor besparen we 25 tot 30 procent aan kosten. De discussie die we nu voeren is of we korter scannen met dezelfde hoeveelheid activiteit, of dezelfde scantijden gebruiken met minder activiteit.”

“We kunnen steeds kleinere afwijkingen zichtbaar maken.
Dat is erg belangrijk voor de stadiëring van kanker.”

Respons voorspellen
De ideeën over de aanpak van kanker, van een one size fits all-benadering naar een gepersonaliseerde aanpak, hebben grote veranderingen teweeggebracht in de diagnostiek. Stokkel: “We kijken nu veel beter naar wat voor soort tumor het is en welke eigenschappen die heeft. Bij sommige tumoren kun je met beeld en een tracer zien wat voor type het is. Soms kun je zelfs voorspellen of iemand op de behandeling gaat reageren. Als we bij een vrouw met een mammacarcinoom een gelabelde tracer gebruiken, zoals herceptin, en deze wordt niet opgenomen, dan weten we zeker dat de behandeling niet aanslaat. Met zulke gecombineerde tracers kunnen we het verschil maken voor de patiënt. Zij wordt immers niet onnodig behandeld. Maar in de ontwikkeling van tracers hebben we nog een lange weg te gaan.”

Achterstand ingelopen
Personalized medicine is een succesverhaal, maar volgens Theo Ruers loopt de chirurgische oncologie daarbij achter. “Als je nu een OK op loopt, dan ziet die er ongeveer hetzelfde uit als dertig jaar geleden. Dat is gek. Met de huidige technologie kunnen we via Google met een satelliet vanaf zeven kilometer hoogte in onze eigen achtertuin kijken. Dan is het toch merkwaardig dat we van 30 centimeter een tumor in de borst niet goed kunnen zien? We hebben de technologie voorhanden, maar deze was nog niet geïntegreerd in onze operatiekamers. Met de hybride OK hebben we dit doorbroken en zetten we eindelijk een grote stap naar wat er technologisch mogelijk is.”

Patiënt profiteert
Wat de patiënt gaat merken van deze ontwikkeling is evident. Stokkel: “We kunnen steeds kleinere afwijkingen zichtbaar maken. Dat is erg belangrijk voor de stadiëring van kanker. We kunnen beter aangeven waar die zit, hoe ver de ziekte gevorderd is en welke behandeling nodig is.” Ruers: “De sponsachtige tumoren, die we niet konden vinden, waren onze achilleshiel. Een PET-scan of een MRI wees de tumor feilloos aan, maar tijdens de operatie konden we hem niet vinden. We waren een soort mol. Maar nu kunnen we deze patiënten wel behandelen. Ook treden er minder complicaties op omdat we beter zien waar we moeten snijden.”

Hoge verwachtingen

Beide collega’s hebben hoge verwachtingen van de samenwerking met Philips. Theo Ruers: “Wij willen net zo goed als Google Earth in de achtertuin kunnen kijken en zelfs ook nog de varens zien staan. We willen beter geïnformeerd zijn over iemands ziekte. Met een commerciële partij kun je veel sneller van een visie tot een tastbaar product komen.” Marcel Stokkel: “Wij zien veel mogelijkheden in beeldfusie en terugprojectie. Dat betekent dat tijdens een operatie beelden van de PET-scan geïntegreerd worden met live beelden, zodat je ziet waar je bent en waar je naartoe moet. Maar vooral in de beeldanalyse missen wij tools. We willen meer conclusies verbinden aan wat we zien, met datamining of radiomics. De opname van een tracer in een tumor willen we optimaal kunnen kwantificeren. En ook vragen beantwoorden over heterogeniteit. Wat betekent het als een tracer heel irregulair wordt opgenomen? We hebben een vermoeden, maar niemand in de wereld doet hier structureel onderzoek naar. Als een tumor zich heterogeen presenteert, is dan de perfusie slechter? Wordt de receptor slechter tot expressie gebracht? Is er hypoxie in dat stukje weefsel? In dit kader is softwareontwikkeling en -implementatie essentieel en daar kan Philips ons bij helpen.”
 

Ruers wil nog even benadrukken waar het eigenlijk om gaat. “We hebben nu geïnvesteerd in technologie, maar dat is niet de essentie. Als we willen dat dit echt tot verbeteringen leidt bij de patiënt, dan moeten we samen op weg. Die weg zijn we samen met Philips ingeslagen.”

Antoni van Leeuwenhoek

 

Het Antoni van Leeuwenhoek behoort al decennia lang tot de absolute wereldtop in de verbinding van zorg en onderzoek die voor kankerpatiënten het verschil maakt. Het is ook het enige door de OECI (Organisation of European Cancer Institutes) toegewezen Comprehensive Cancer Centre in Nederland. Het instituut combineert de allernieuwste onderzoeks en behandelfaciliteiten, terwijl multidisciplinaire teams van chirurgen, oncologen, radiologen, radiotherapeuten en verpleegkundigen continu werken aan op maat gemaakte behandelplannen. Een eeuw geleden maakten het Nederlands Kanker Instituut en het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis al de grensverleggende keus om onderzoek en specialistische zorg samen te voegen. Samen voeren zij in Nederland de naam Antoni van Leeuwenhoek.

MR-geleide radiotherapie


Antoni van Leeuwenhoek maakt ook deel uit van een door Elekta geleid onderzoeksconsortium, dat Philips als partner voor MRI-technologie ondersteunt. Dit consortium ontwikkelt het eerste MR-geleide radiotherapiesysteem ter wereld. Daarmee kunnen radiotherapeuten tijdens de behandeling de bestraling aanpassen. Dit kan behandelingen nauwkeuriger maken, bijwerkingen verminderen en een hogere dosis straling op de juiste plek mogelijk maken.

Targeted therapie

 

De hybride OK leent zich niet alleen voor open chirurgie maar uiteraard ook voor specifieke targeted therapieën. Zoals lokale chemobehandelingen die mogelijk gemaakt worden door live image guidance. De hybride OK in Antoni van Leeuwenhoek is ook uitgerust met de EmboGuide 3D Navigatie, een live 3D-navigatieondersteuning bij de beeldgestuurde behandeling van lastig bereikbare levertumoren bij patiënten die niet voor een operatie in aanmerking komen.

Lees meer over EmboGuide 3D Navigatie

EmboGuide